GÖRSEL DÜŞÜNME ATÖLYESİ
Dursun Çiçek 

Gün: Cuma

Saat: 18.00-20.00

Yer: Milli Mücadele Müzesi 2. Kat (Derslik 1)

Atölye Kapsamı: Görsel Düşünme Atölyesi özellikle son birkaç on yılda öne çıkan, fotoğraf, sinema, televizyon/video, gösteri, görüntü, görsellik kavramları ve olguları çerçevesinde bunların bir ifade biçimi olup olmadıkları bağlamında söz konusu kavram, olgu ve olayların düşünsel boyutu üzerinde duracaktır. 12 Hafta boyunca söz konusu kavramlar çerçevesinde fotoğraf ve sinema düşüncesinin düşünsel arka planını anlamaya ve anlamlandırmaya çalışacaktır. Görme, görünme, gösteri ve görüntü üzerinden Batı/Doğu ekseninde kültürel ve sosyal arka plan okumaları yapmaya çalışacak, fotoğraf başta olmak üzere, görselliğin bir düşünme aracı olarak görülüp görülmeyeceğinin imkânını tartışacaktır. Bu hususla ilgili gerek Doğu ve İslam Düşüncesinde ve gerekse de Batı Düşüncesinde eldeki malzeme, düşünsel anlamdaki görüşler ele alınacaktır.

Atölyenin Amacı:  Bu atölye ile genç kuşaklara görselliğin tüketildiği ve tüm insanları kuşattığı bir çağda görsel düşünme vasıtası ile görselliğin düşünmeye, sanata, kültüre tüketim dışı bir katkısının da olabileceğinin kavratılmasıdır. Görüntünün görüneni örtme riskine, görüntünün insanı kör etme ve görmemesini sağlama riskine karşın, tecelli ve tezahür ekseninde görme ve suretin sınırları çizilecek, görüntü ile gerçeklik arasındaki bağ kurulacak, görselliğin bir araç olduğu kavratılacaktır. Bu amaçla öğrencilerin görselliğin amaç olmadığını kavraması sağlanacak, görselliğin sınırları, zaafları, artı ve eksileri belirtilecektir. Her araçsal olanın kullanıldığı yer ve bağlamın önemi çerçevesinde araçsallığından çıktığı zaman tahrip edici ve kuşatıcı yönü üzerinde durularak, fotoğraf, sinema, video, resim başta olmak üzere görsel unsurların düşünebilme ile ilgisi kurulacak ve kavratılacaktır. Görselliğin tıpkı şiir, yazı, müzik gibi bir ifade biçimi olduğunun altı çizilecek ve öğrencilerin fotoğraf, video, sinema ve resim vasıtası ile nasıl düşünebilecekleri veya düşüncelerini nasıl ifade edecekleri anlatılacaktır. Kısacası görsel olan bir ifade biçimi olarak insan ve toplum için en iyi biçimde nasıl kullanılabilir sorusuna cevap aranacaktır.

 Atölye Şartları: Katılımlar mülakatla yapılacaktır. Katılıma hak kazananlar için devam mecburiyeti bulunmaktadır. Hafta sonu Cumartesi (veya Pazar) günü 2 saatlik bir atölye çalışması şeklinde yapılacaktır. Ekim-Aralık aralığı olmak üzere 3 aylık bir dönemi kapsayacaktır.

Dersler bu dönem görsellerin de eşliğinde tamamen teorik olarak devam edecektir. Bir anlamda Görsel Düşünme Metodolojisi diyebileceğimiz dersler yapılacaktır.

Ders esnasında kullanılacak görseller tamamen araçsal anlamda kullanılacaktır. Bu anlamda görsel düşünmenin de gereği yapılmış olacaktır. Bir görselliği izlemek, seyretmek ve analiz etmekle anlamak arasındaki bağ kurulacaktır.

Daha çok hoca anlatımlı bir atölye olmasına rağmen, öğrenci katılımı ve katkısı, soru cevap biçimindeki usulle dersler öğrenci eksenine doğru gelişecektir.

Atölye İçeriği

  • Görsel Düşünme: Temel Kavramlar/Ana Şema

İlk olarak 12 hafta boyunca üzerinde durulacak temel kavramların neler olduğu belirtilecek ve atölyenin ana şeması çizilecek. Kavramsal çerçeve oluşturulduktan sonra bir sonraki hafta hangi kavram ve kavramlar üzerinde durulması gerektiği belirtilecek. Görsel düşünmeden neyin kastedildiği ana hatları ile ilk derste verilecek. Bir anlamda 12 haftalık süreç somutlaştırılacak ve özetlenecek. Derslerde kullanılacak araçlar ve kitaplarla ilgili tanıtıcı bilgiler verilecektir.

  • Varlık /Biçim/Suret/Gölge

Varlık nedir sorusuna cevap aranacak. Varlıkla ilgili düşünürlerin görüşleri farklılıkları ile anlatılacak. Biçim/şekil ne demektir, gölge ne anlama gelir ve suret nedir tanımları yapılacak. Özellikle Batı ve Doğu düşüncesinde bu hususla ilgili tartışmalar anlatılacak. Platon’un mağara örneği ile İslam tasavvuf düşüncesindeki gölge kavramları ve tanımları üzerinde durulacak. Ayna metaforu üzerinde durulacak.

  • Tecelli/Tezahür

Özellikle İslam düşüncesindeki tecelli (görünme) ve tezahür (ortaya çıkma, somutlaşma) kavramları üzerinde durulacak. Bir önceki gölge ve varlık konusu ile ilgisi ortaya konulacak. Burada teorik anlamda Batı Düşüncesindeki Varlık ve Görüntü ile Doğu ve İslam Düşüncesindeki Varlık ve Görüntü kavramları, düşünürler üzerinden tartışılacak. Evren/Doğa anlayışı anlatılacak.

  • Düşünme /Düşleme/Rüya/Tahayyül/Akletme

Düşünmenin tanımı yapılacak. Düşünmenin özellikle birbiri ile çok karıştırılan diğer kavramlarla ilgisi (felsefe) benzerlikleri ve ayrıştıkları hususların altı çizilecek. Düşünmenin genel tanımında uzlaşıldıktan sonra düşlemek ve rüya/tahayyül, akıl kavramları üzerinde durulacak. Akıl ile ilgili birbirine zıt ve farklı yaklaşımlar ele alınacak. Akıl-Düş çatışması var mı? Somut ve soyut ikiliği gerçek midir tartışılacak.

  • Algı/Duyum

Algılamak ve duyumsamak ne demektir? Algılarımız nasıl oluşur. Algılarımızın hayallerimiz ve görmelerimiz ile ilişkisi nedir, görüntüler algılarımızı nasıl belirler sorularının cevapları aranacak. Beş duyumuz bizi sınırlar mı? Algılarımız beş duyumuzla mı ilgilidir? Algı-tahayyül ilişkisi ne demektir?

  • Görme /Bakma/Göz

Bakma ile görme arasındaki fark üzerinde durulacak. Bakma ile görmenin birbirleri ile ilgisi, birbirlerinden farkının altı çizilecek. Her bakmanın görme olmadığı özellikle vurgulanacak. Bu bölümde göz/bakma/görme ilişkisi ile birlikte, göz/gösterilen, gösterilmeyen kavramları ve olguları üzerinde durulacak. Fotoğraf makinesi, kamera ve göz ilişkisi anlatılacak. Görme ve göstermedeki değişimin altı çizilecek.

  • Zihin/İmge/Sembol/İşaret/Kavramsallaştırma

Zihnin tanımı ve ne olduğu anlatılacak. Bilhassa, imgelerin, sembol ve işaretlerin ve yaptığımız tanımlar ve kavramsallaştırmaların zihnin oluşumuna, algılarımızın belirlenmesine etkileri üzerinde durulacak. Tortular, Kategorik Emperatifler, Doğuştan Gelen Bilgiler, A’yan-ı Sabite, Tabula Rasa gibi kavramsallaştırmalar üzerinde tartışılacak.

  • Soyutlama/Somutlama

Soyutlamak nasıl olur ve niçin yapılır sorusunun cevabı aranacak. Çocuklar için somutlama yapılırken, insan yaşı ilerledikçe neden soyutlama ihtiyacı duyulur bunun altı çizilecek. Somutlama mı soyutlama mı? Terkip ne anlama gelir? gibi sorular üzerinde durulacak.

  • Görünen/ Gösterge

Görünen ile gösterge arasındaki farklar anlatılacak. Görüneni kim belirler? Görünen neden görünür? Görünen ile görüntü aynı mıdır? Her görüntü görünenin bir biçimi midir? Soruları çerçevesinde tartışılacak.

  • Gösteri/Teşhir/ İmaj/Görüntü

Gösteri ve teşhir ne demektir. İmaj ve görüntünün bu konuyla ilgisi nedir? İnsan neden görüntü peşinde koşar ve mutlaka bir imaj sahibi olmak ister. Teşhir bir duygu mudur bir zaaf mıdır? Gösteri ve gizlilik ne anlama gelir?

  • Mitoloji/Gelenek-Rasyonelleşme/Sekülerleşme

Mitolojik ve geleneksel dil ile rasyonel ve seküler dilin birbirleri ile farklılıkları üzerinde durulacak. Özellikle mitolojik dilin sembolik ve görsel yanı ile rasyonel dilin seküler/soyut ve tekçi yanı mukayese edilecek. Görsel düşünme hangisine tekabül etmektedir. Görsellik mitolojik dönemde mi daha belirleyicidir yoksa rasyonel dönemde mi belirleyicidir bunun altı çizilecek. Sığlaşma, sıradanlaşma bağlamında görünenin nasıl görüntü haline, görünenin nasıl imaj haline getirildiği ve bunun rasyonelleşme ile ilgisi nedir sorularının cevabı aranacak.

  • Fotoğraf/Sinema/Televizyon

Fotoğraf, sinema ve televizyon bir ifade biçimi midir veya bir ifade biçimi olarak kullanılabilir mi? Bu öğrenilenler doğrultusunda bir başka fotoğraf, bir başka sinema ve bir başka televizyon imkânı var mıdır? Görsel düşünebilir miyiz? Düşünmeyi belirleyen insandaki hangi özelliktir? Görsellik insanı mı insan görselliği mi belirler? Modernite/Gelenek ekseninde fotoğraf, sinema ve televizyon paradoksal boyutları ile de olsa bir ifade biçimi olarak kullanılabilir mi? Araçsal görüntü ile görüntünün amaçsallaştırılması bağlamında insan nerededir? Soruları çerçevesinde dönemin genel özeti yapılacak ve bir sonraki dönemin ana taslağı çıkarılacak.

GÖRSEL DÜŞÜNME ATÖLYESİ 3. DÖNEM PROGRAMI

  1. HAFTA: Görsel Düşünme kitabı bağlamında kavramsal (kavramlarla) düşünme, imgesel (sembollerle) düşünme ve temsili düşünme anlatılacak. Bu düşünme biçimlerinin düşünce tarihindeki karşılıkları üzerinde durulacak. Düşünce ve düşünme alanındaki kavramsal karmaşaya ve karıştırmaya dikkat çekilecek. Akıl, tefekkür, suret, tasavvur, hayal, tahayyül ve müşahede kavramları üzerinde yeniden durulacak.
  2. HAFTA: Görsel Düşünme kitabı bağlamında önceki hafta yapılan tekrarlardan sonra özellikle rasyonel/felsefi düşünme ile imgesel, temsili düşünme arasındaki farklarda yoğunlaşılacak. Felsefi düşünme için imgesel ve temsili düşünmeyi veya temsili ve imgesel düşünme için felsefi düşünceyi reddetmenin sonuçları üzerinde durulacak. Kavramlarla bakış ve imge ve temsillerle bakış ve görme üzerinde durulacak.
  3. HAFTA: Fotoğrafla nasıl görürüz sorusu etrafında Roland Barthes’ın Camera Lucida kitabı değerlendirilecek. Fotoğrafın nasıl bir görme biçimi olduğu üzerinde durulacak. Kamera göz ilişkisi ve fotoğrafın kullanım metodları ve biçimleri anlatılacak.
  4. HAFTA: Fotoğrafla neyi görürüz sorusu etrafında yine Camera Lucida kitabına devam edilecek. Özellikle fotoğrafın bize sunduğu alan üzerinde konuşulacak. Fotoğraf neyi gösterir ve neyi gizler sorusu ekseninde fotoğraf üzerine düşünenlerin ve bilhassa Roland Barthes’in bu konudaki düşünceleri tartışılacak. Fotoğraflar üzerinden uygulamalı olarak konu özetlenecek.
  5. HAFTA: Kısaca fotoğraf makinesinin temel özellikleri ve lensler tanıtılacak. Fotoğraf makineleri ile ilgili teknik bilgiler verilecek.
  6. HAFTA: Fotoğrafla Bakma ve Görme ekseninde Kayseri Kültür Yolu gezilecek. Öğrencilerin nasıl baktığı, neye baktığı, neyi gördüğü fotoğraf makinesi aracılığı ile bunu nasıl yansıttıkları test edilecek. Öğrencilerin mekândaki bakma biçimleri, ilgi ve algı biçimleri takip edilecek.
  7. HAFTA: Atölye öğrencilerinin çektiği fotoğraflar üzerinde konuşulacak ve konuların öğrenci üzerindeki yansımaları değerlendirilecek.
  8. HAFTA: Fotoğrafta insan unsuru konuşulacak. Fotoğrafı çeken insan, fotoğrafı çekilen insan ve her ikisini seyr konumunda olan insanların psikolojik durumu ele alınacak. Bunun görme, gösterme ve görüntüye olan etkisi üzerinde durulacak. Fotoğraf çekmenin psikolojisi ile fotoğrafı çekilmenin psikolojisi (ruh hali) mukayese edilecek.
  9. HAFTA: İnsan mekân ilişkisi bağlamında fotoğrafta insan-mekân unsuru tartışılacak. İnsanın mekânla ilişkisi veya mekânın insanla ilişkisi değerlendirilecek. İnsanın fotoğraflaşması ile mekânın fotoğraflaşması arasındaki fark veya benzerlik üzerinde durulacak. İnsanın mekâna fotoğraf olarak bakmasının insan ve mekân üzerindeki etkileri konuşulacak. Dönüşen mekânın insanı kendine nasıl benzettiğinin örnekleri görüntüler üzerinden ele alınacak.
  10. HAFTA: İnsanın fotoğrafı nasıl çekilir? Mekânda veya sokakta veya kalabalıkta veya odada/stüdyoda insan ve portre fotoğrafı nasıl çekilir? Sorusuna cevaplar aranacak ve uygulamalı olarak gösterilecek. Çekilen fotoğraflar üzerinde konuşulacak.
  11. HAFTA: Üç dönemin genel bir değerlendirilmesi yapılacak.